Keuken aanpassen voor senioren
Vervang alle draaiknoppen op het fornuis door inductiekookplaten met een bedieningspaneel aan de voorzijde en een duidelijke aanraakfunctie. Uit onderzoek van het Nederlandse Brandwondencentrum blijkt dat 70% van de brandwonden bij 65-plussers in de eigen woonruimte ontstaat, waarbij het fornuis de grootste risicofactor is. Kies voor een model met automatische uitschakeling bij oververhitting en een kinderslot dat ook slimme ouderen beschermt tegen per ongeluk aanraken.
Installeer een uittrekbaar werkblad op 85 centimeter hoogte, maar zorg dat er een elektrisch verstelbaar systeem is dat varieert tussen 75 en 95 centimeter. Uit data van het ergonomisch instituut TNO blijkt dat een werkhoogte van 5 centimeter onder de elleboog de belasting op schouders en rug met 40% reduceert. Kies daarbij voor een ondiepe spoelbak van maximaal 15 centimeter diep, zodat bukken overbodig wordt. Een mengkraan met een uittrekbare sproeikop en een hendelbediening die je met de pols kunt bedienen, vermindert de kans op pols- en handklachten.
Plaats alle opbergsystemen op een hoogte tussen de 60 en 160 centimeter vanaf de vloer. Uit een studie van de Universiteit Maastricht, gepubliceerd in het Nederlands Tijdschrift voor Ergonomie, blijkt dat deze bandbreedte de bereikbaarste zone vormt voor mensen met verminderde mobiliteit. Gebruik lades met volledige uittrekking en zachtsluitende rails in plaats van vaste planken. Zware voorwerpen zoals pannen en borden horen thuis in de onderste lade op wieltjes, terwijl dagelijks gebruikte spullen zoals koffiebekers en glazen op ooghoogte staan.
Kies voor afwasautomaten met een verhoogde plaatsing van 30 centimeter boven de vloer, zodat het in- en uitruimen zonder bukken gebeurt. Uit praktijktesten van het Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering blijkt dat een dergelijke hoogte het aantal buikbewegingen met 80% vermindert. Zorg daarbij voor voldoende vrije ruimte rondom de apparatuur – minimaal 120 centimeter diameter – zodat een rollator of looprek vrij kan manoeuvreren. Overweeg een koelkast met de vriesruimte onderaan: dit brengt het meest gebruikte gedeelte – de gekoelde zone – op een bereikbare hoogte van 90 tot 110 centimeter.
Welke hoogtes en dieptes zijn ideaal voor een rolstoelgebruiker in de keuken?
Een werkhoogte van 75 tot 80 centimeter is het uitgangspunt voor een zittende kok, gemeten vanaf de vloer tot het blad. De onderrijdbare ruimte onder het werkblad moet minimaal 70 centimeter hoog zijn, zodat de armleuningen van de rolstoel er net onder passen. Houd er rekening mee dat de dijbeenhoogte van de gebruiker bepalend is: meet altijd de afstand van de vloer tot de bovenkant van het zitvlak en tel daar 5 tot 7 centimeter bij op voor beenvrijheid.
De diepte van het aanrechtblad mag niet meer dan 60 centimeter bedragen, maar idealiter beperk je dit tot 55 centimeter. Bij een dieper blad reikt de gebruiker te ver naar achteren, waardoor het bovenlichaam uit balans raakt. Plaats de meest gebruikte apparaten, zoals een waterkoker of koffiezetapparaat, binnen een bereik van 40 tot 50 centimeter vanaf de voorkant van het blad. Zaken die je zelden gebruikt, horen niet in de onderkasten thuis maar in een aparte opbergruimte op ooghoogte.
Voor het kookgedeelte geldt een specifieke uitzondering: een ingebouwde kookplaat op 75 centimeter hoogte is bruikbaar, maar een verlaagde plaat van 70 centimeter biedt beter zicht op de pannen. Monteer de bedieningsknoppen aan de voorzijde van het toestel, zodat je niet over hete pannen hoeft te reiken. De ruimte onder de kookplaat moet open blijven, afgeschermd met een hitteschild, zodat de rolstoelgebruiker met de voeten onder het toestel kan rijden zonder brandgevaar.
Een spoelbak met een diepte van maximaal 15 centimeter en een hoogte van 80 centimeter voorkomt rugklachten. De afvoerbuis dient aan de achterzijde van de kast te lopen, waardoor de ruimte onder de gootsteen vrij blijft voor de knieën. Kies voor een eenhendelmengkraan met een uittrekbare spuitkop die je opzij kunt hangen, zodat die het werkblad niet blokkeert. Het droogrek plaats je niet achter de kraan maar aan de zijkant, binnen een horizontale reikwijdte van 45 centimeter.
De ideale hoogte voor een oven ligt tussen de 60 en 70 centimeter, gemeten tot de onderkant van de ovendeur. Open de deur zijwaarts in plaats van naar beneden, waardoor je een hete plaat niet over je benen hoeft te tillen. Een magnetron op 90 centimeter hoogte is te hoog; monteer dit apparaat op 75 centimeter of plaats het op een verrijdbaar plateau onder het werkblad. De diepte van het apparaat mag niet meer dan 50 centimeter zijn, anders steekt het te ver naar voren en blokkeert het de draaicirkel van de rolstoel.
Werkbladen met een diepte van 65 centimeter of meer zijn af te raden; dit dwingt de gebruiker tot een onveilige zijwaartse beweging. In plaats daarvan kies je voor een L-vormige opstelling met een draaicirkel van 150 centimeter in het midden. De afstand tussen twee tegenover elkaar liggende werkbladen moet minimaal 120 centimeter zijn, zodat twee personen elkaar kunnen passeren. Vergeet de hoogte van de plint niet: deze mag maximaal 10 centimeter hoog zijn, zodat de voetsteunen van de rolstoel eroverheen kunnen rollen zonder te blijven haken.
