Produceert Nederland genoeg voedsel om zichzelf te voeden

Nederland heeft overal de naam een agrarische gigant te zijn. Maar of we genoeg eten maken om de eigen monden te voeden? Dat is nog niet zo simpel. Het korte antwoord is: ja, in calorieën en volume produceren we véél meer dan we zelf opeten. Maar dan komt het 'maar'. Want export, import, en het soort gewassen dat we verbouwen gooien roet in het eten. Dit stuk gaat over de cijfers, de lastige keuzes en wat er in de toekomst met onze voedselvoorziening gebeurt.

Wat is de huidige voedselproductie van Nederland?

We zijn de op één na grootste exporteur van landbouwproducten wereldwijd. Alleen de VS doet het beter. In 2023 gaf Nederland voor dik 123 miljard euro aan agrarische spullen de grens over. Denk aan zuivel, vlees, bloemen, groente, zaden noem maar op. Die efficiëntie is bizar – dankzij kassen, precisielandbouw en logistiek die tot in de puntjes is geregeld. Maar vergeet niet: het draait niet om onszelf voeden. Het draait om de wereldmarkt.

De cijfers achter de productie

Om het snappen moet je per sector kijken. Jaarlijks produceren we miljoenen tonnen aardappels, uien, tomaten, paprika's en zuivel. Ook vlees, vooral varken en kip, is een kolos. Maar een flink deel – pakweg 65% – gaat naar het buitenland. Wat wij zelf opscheppen is maar een fractie van het totaal. Gek he?

Importeert Nederland ook veel voedsel?

Ja, paradoxaal genoeg – we halen ook een hoop binnen. Dat komt omdat we ons hebben gespecialiseerd in bepaalde gewassen en producten. Andere dingen groeien hier gewoon niet of amper. Tropisch fruit, koffie, thee, cacao, bepaalde granen. Die import is nodig voor de voedselindustrie en wat wij willen eten. In 2023 importeerden we voor zo'n 86,9 miljard euro aan landbouwproducten.

Waarom is Nederland niet volledig zelfvoorzienend?

Ondanks die enorme productie zijn we niet helemaal zelfvoorzienend. Waarom niet? Een paar redenen:

• Specialisatie: We richten ons op dure, intensieve landbouw – kassen, vee – en importeren de basis, zoals granen en soja voor veevoer.
• Klimaat: Tropisch fruit groeit hier niet. En bepaalde granen? Kost te veel moeite en geld.
• Economische efficiëntie: Soms is het gewoon goedkoper om te importeren. Andere landen hebben lagere lonen of beter weer.
• Veevoer: Onze veehouderij draait op geïmporteerd spul. Soja uit Zuid-Amerika. Zonder dat? Vlees en zuivelproductie storten in.

Wat zijn de gevolgen van de Nederlandse voedselstrategie?

De keuze voor hoge productie en veel export – het heeft twee kanten. Enerzijds geld in het laatje en bijdragen aan wereldwijde voedselzekerheid. Anderzijds: stikstofuitstoot, watervervuiling, biodiversiteit die eraan gaat. En die afhankelijkheid van import maakt ons kwetsbaar. Geopolitieke gedoe, prijsschommelingen – we kunnen er zomaar door worden geraakt.

Een checklist voor voedselsoevereiniteit

Om te checken of we onszelf kunnen voeden, kunnen we dit lijstje langsgaan:

• Calorieënproductie: Maken we genoeg calorieën? Ja, meer dan genoeg.
• Voedingsdiversiteit: Kunnen we gevarieerd eten zonder import? Nee, dan wordt het saai en eenzijdig.
• Afhankelijkheid van inputs: Zit de landbouw vast aan geïmporteerde spullen zoals kunstmest en veevoer? Ja, heel erg.
• Weerbaarheid: Hoe sterk staan we tegen schokken – klimaatverandering, oorlog? Matig, door die import.
• Milieudruk: Wat doet de productie met de planeet? Veel – stikstof, broeikasgassen.

Kan Nederland in de toekomst zelfvoorzienend worden?

Theoretisch? Ja. Maar het vraagt om een radicale verandering. Denk aan: de veestapel drastisch inkrimpen (minder veevoer nodig), meer plantaardige productie, en circulaire landbouw waarbij reststromen worden hergebruikt. Ook wij als consument moeten anders gaan eten – minder vlees, meer seizoensgroenten. De vraag is alleen: willen we dat? En is het haalbaar met al die economische belangen en handelsafspraken?

Expert Insight: Voedselsoevereiniteit in de praktijk

"Nederland blinkt uit in het maken van hoogwaardig eten. Maar we moeten beseffen dat voedselzekerheid meer is dan alleen productie. Het gaat ook om veerkracht. Die focus op export maakt ons kwetsbaar voor crises. Een systeem dat de toekomst aankan vraagt om een balans tussen efficiëntie, duurzaamheid en een beetje zelfredzaamheid."

— Dr. Ir. Marjan van der Meulen, Hoogleraar Voedselzekerheid aan de Wageningen Universiteit

Veelgestelde vragen (FAQ)