Radiatoren onderhouden voor maximale warmte

Start elke stookperiode met het ontluchten van uw verwarmingselementen. Een simpele handeling: draai de ontluchtingsventiel open met een sleutel, wacht tot er water uitkomt in plaats van lucht, en sluit af. Doe dit tweemaal per jaar, bij voorkeur voor het koude seizoen begint. Lucht in het systeem zorgt voor een 15% tot 20% lagere efficiëntie, omdat het water niet volledig circuleert. U merkt dit direct aan koude plekken bovenin de unit en een ongelijkmatige temperatuurverdeling in de kamer.

Controleer vervolgens de thermostaatkranen op hun werking. Draai de knop van laag naar hoog en luister of u een klik hoort – dit geeft aan dat de naald vrij beweegt. Een vastzittende naald door kalkaanslag blokkeert de doorstroming en zorgt ervoor dat andere kamers oververhit raken terwijl de betreffende ruimte koud blijft. Verwijder bij twijfel de knop door de borgmoer los te draaien en spuit een beetje siliconenspray op de naald. Beweeg deze vervolgens handmatig heen en weer totdat hij soepel glijdt.

Stof en vuil aan de binnenkant van de convectieplaten verminderen de warmteafgifte aanzienlijk. Gebruik een stofzuiger met een smalle mondstuk of een radiatorborstel om tussen de lamellen te komen. Doe dit minimaal eenmaal per maand tijdens het stookseizoen. Voor hardnekkig stof dat is ingebakken door hitte, gebruik een licht vochtige microvezeldoek en wrijf verticaal langs de platen – horizontaal wrijven duwt het vuil alleen maar dieper. Een schone unit geeft tot 25% meer warmte af aan de ruimte dan een vervuilde.

Meet de temperatuur van de aanvoer- en retourleiding tijdens het stoken. Een verschil van meer dan 15 graden Celsius duidt op een te lage waterstroom, meestal veroorzaakt door een gedeeltelijk gesloten regelventiel of een vervuilde pomp. Zet alle kranen volledig open en controleer of het drukverschil op de cv-ketel tussen de 0,2 en 0,4 bar ligt. Wanneer het verschil te groot blijft, is het raadzaam een specialist de waterzijdige inregeling uit te laten voeren – dit levert gemiddeld 8% gasbesparing op per seizoen.

Het ontluchten van radiatoren: een stappenplan voor een optimale watercirculatie

Pak direct een voeler- of kruiskopschroevendraaier en een doek, want een koude bovenkant van je verwarmingselement met een warme onderkant is het eerste teken dat er lucht in het systeem zit. Dat gas belemmert de stroming; het water kan simpelweg niet langs het luchtbelletje, waardoor het bovenste deel van het paneel afkoelt. Deze situatie kost je niet alleen comfort, maar kan tot wel 15% extra energieverbruik leiden, omdat de cv-ketel langer door blijft stoken om dezelfde ruimtetemperatuur te halen.

1. Doe het in de juiste volgorde: begin altijd met het element op de laagste verdieping van je woning en werk naar boven toe. Het gas stijgt en verzamelt zich op de hoogste punten; door deze methode voorkom je dat nieuwe lucht uit lagere punten weer omhoog trekt.
2. Draai de thermostaatkraan dicht (stand 0) en zet de pomp van de cv-ketel uit. Wacht minimaal 30 minuten zodat het water volledig stil staat; anders zuig je tijdens het ontluchten juist nieuwe lucht aan via de expansie.

Gebruik een ontluchtingssleutel op de ventiel aan de zijkant van het paneel. Hou de doek direct onder het ventiel, want er zal water spuiten – dat is een goed teken, want het betekent dat al het gas verdreven is. Draai het ventiel maximaal een kwartslag open en luister naar het sissende geluid. Zodra er een gestage, vloeiende straal water uitkomt zonder bubbels, sluit je het ventiel direct en stevig maar niet te hard, anders beschadig je de afdichting.

Voor systemen met een gesloten expansievat: controleer na het ontluchten van alle elementen de waterdruk op de manometer, die moet tussen de 1,5 en 2 bar staan. Is de druk gedaald tot onder de 1 bar, dan moet je bijvullen via het vulventiel, anders is de circulatiepomp niet in staat om het water tot de bovenste verdiepingen te persen. Dit bijvullen moet met koud water gebeuren – nooit met warm, want thermische uitzetting veroorzaakt dan direct een overdruk die het expansievat overbelast.

• Ontlucht frequenter bij gietijzeren modellen: die bevatten van nature meer opgeloste gassen, dus een maandelijkse controle is aan te raden.
• Verwarmingssystemen met vloerverwarming verdienen aparte aandacht: verzamelpunten van lucht zitten hier in de verdeelunit, niet in het zichtbare paneel.
• Plotseling stromend geluid in de leidingen na het ontluchten duidt op een te hoge pompsnelheid of een verkeerde waterzijdige inregeling – controleer de pompstand aan de ketel.

Blijft er na twee ontluchtingssessies steeds opnieuw lucht in hetzelfde element verschijnen, dan is er sprake van een onderliggend lek in het systeem of een defecte automatische ontluchter. In dat geval demonteer je het ontluchtingsventiel en vervang je de rubberen kern, die na een paar jaar bros wordt en vervormt. Een nieuwe kern kost enkele euro’s en is de moeite waard; zo’n lekkende ventiel trekt continu atmosferische lucht terug in de leiding zodra de pomp stopt.

Het hele proces van het eerste tot het laatste element kost gemiddeld 20 minuten voor een woning met zes verwarmingslichamen. Plan dit in vóór het stookseizoen echt begint, bij voorkeur in september, wanneer het systeem nog op lage temperatuur draait. Werk je dit stappenplan netjes af, dan circulert het water zonder hinderlijke weerstand en heb je geen last van knappende of borrelende geluiden meer, zelfs niet bij vrieskou.

Veelgestelde vragen:

Hoe vaak moet ik mijn radiatoren eigenlijk ontluchten om te voorkomen dat ze minder warm worden?

Het is verstandig om je radiatoren minimaal één keer per jaar te ontluchten, bij voorkeur vóór het stookseizoen begint. Maar als je merkt dat een radiator bovenaan koud blijft terwijl de onderkant heet wordt, of als je borrelende geluiden hoort, moet je direct ontluchten. Lucht in het systeem zorgt ervoor dat het warme water niet goed circuleert. Draai de radiatorkraan volledig open, houd een doek onder het ontluchtingsventiel en draai dit voorzichtig open met een sleuteltje. Zodra er water uitkomt in plaats van lucht, draai je het ventiel weer dicht. Herhaal dit bij elke radiator in huis, te beginnen op de begane grond.

Mijn radiator wordt aan de onderkant gloeiend heet, maar de bovenkant blijft lauw. Wat is de oorzaak en wat kan ik eraan doen?

Dit probleem duidt bijna altijd op een verstopte of vervuilde radiator. De onderkant wordt heet omdat daar het aanvoerwater binnenkomt, maar de bovenkant blijft koud doordat er vuil of slib in de onderste collector is opgehoopt. Dit komt vooral voor bij oudere systemen met gietijzeren buizen. Je kunt proberen de radiator te spoelen: sluit beide kranen, koppel de radiator los en spoel hem omgekeerd door met een tuinslang. Als dat niet helpt, is een professionele chemische reiniging nodig. Een andere mogelijkheid is een verkeerd aangesloten leiding, maar dat komt minder vaak voor. Controleer ook of de radiator niet te groot is voor het debiet van je pomp.

Is het nodig om radiatorfolie achter de radiator te plakken, of maakt dat echt verschil voor de warmteafgifte?

Radiatorfolie heeft zeker zin, maar alleen bij radiatoren die tegen een buitenmuur of een koude binnenmuur zijn gemonteerd. Een radiator straalt warmte uit, maar hij verwarmt ook de muur erachter. Bij een slecht geïsoleerde buitenmuur gaat die warmte direct naar buiten verloren. Door reflecterende folie tussen de muur en de radiator te plaatsen, kaatst de warmte terug de kamer in. Dat kan een besparing opleveren van 5 tot 10 procent op je stookkosten. Let op: de folie moet aan de muur worden bevestigd, niet direct tegen de radiator, en er moet een luchtlaag van minimaal een centimeter tussen de folie en de radiator zitten. Bij radiatoren tegen een goed geïsoleerde binnenmuur is het effect verwaarloosbaar.

Mijn radiatoren maken tikkende geluiden, vooral als ze net aan of uit gaan. Is dit iets om me zorgen over te maken of hoe los ik dit op?

Tikkende of knetterende geluiden bij het opwarmen of afkoelen zijn meestal onschuldig. Het komt door thermische uitzetting: het metaal van de radiator zet uit als het warm wordt en krimpt als het afkoelt. Dit veroorzaakt wrijving op de beugels of op de plek waar de radiator op de vloer staat. Je kunt dit verhelpen door de beugels iets te verstellen of door rubberen of kunststof ringetjes tussen de radiator en de beugels te plaatsen. Soms helpt het ook om de radiator iets te verplaatsen, zodat hij niet strak tegen de muur aan staat. Als het geluid echter constant blijft tijdens het stoken, kan er te veel waterdruk op het systeem staan of kan er lucht in de leidingen zitten. In dat geval is ontluchten en het controleren van de druk op je cv-ketel de eerste stap.

Wat is de beste manier om de buitenkant van radiatoren schoon te maken zodat ze optimaal blijven presteren?

Stof en vuil op en tussen de lamellen van een radiator vormen een isolerende laag die de warmteoverdracht vermindert. Het lijkt misschien niet veel, maar een stoffige radiator kan tot 10 procent minder warmte afgeven. Stofzuig daarom regelmatig de bovenkant en de ruimte tussen de lamellen met een smalle mond. Gebruik hiervoor een kwast of een speciale radiatorborstel. Voor hardnekkig vuil kun je de radiator afnemen met een vochtige doek en een mild schoonmaakmiddel. Let op dat je geen agressieve middelen gebruikt, dan beschadig je de laklaag. Werk pas als de radiator volledig is afgekoeld, anders verbrand je je en droogt het sop te snel op. Als de radiator erg vies is van binnen, merk je dat pas als hij ongelijkmatig warm wordt. In dat geval is een inspectie van de leidingen en een eventuele spoeling door een installateur de juiste aanpak.