Wat is de regeling voor wachttijden bij de ggz

De regels rond wachttijden in de ggz? Die zitten vast in de Wet Dwang en Verplichte Geestelijke Gezondheidszorg (Wvggz) en de Zorgverzekeringswet (Zvw). In de praktijk draait het eigenlijk om de maximale aanvaardbare wachttijd (Treeknormen) en de Wet Toetreding Zorgaanbieders (Wtza). Het idee is simpel: voorkom dat mensen eindeloos moeten wachten op een intake, diagnose of behandeling. De kern is dat verzekeraar én zorgaanbieder samen de verantwoordelijkheid dragen voor tijdige zorg, met een maximum van 14 weken voor de hele keten — van aanmelding tot start behandeling. Lopen die termijnen volledig uit de hand? Dan heeft de patiënt recht op een bemiddelingstraject of een verwijzing naar een andere aanbieder.

Wat zijn de Treeknormen voor de ggz?

De Treeknormen. Je hoort het overal. Het zijn die algemeen aanvaarde richtlijnen voor maximale wachttijden in de zorg — en ja, ze gelden ook voor de ggz. Nu zijn ze niet keihard afdwingbaar via de rechter, maar zorgverzekeraars, zorgaanbieders en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) hanteren ze wel. Ziet er zo uit:

• Intake: Binnen 4 weken na aanmelding, maximaal.
• Behandeling (na intake): Maximaal 10 weken. Tel die bij de intake op en je zit op 14 weken voor de hele rit.
• Acute ggz (crisis): Directe hulp. Meestal binnen 24 uur.
• Gespecialiseerde ggz (S-GGZ): Complexe problematiek vraagt soms meer tijd, maar die keten van aanmelding tot start? Mag niet langer dan 14 weken zijn.

De NZa houdt in de gaten of instellingen deze normen online publiceren. Loopt het structureel mis? Dan kan de NZa een boete opleggen of — als het er echt om spant — de vergunning intrekken.

Wat is de rol van de Wet Dwang en Verplichte Geestelijke Gezondheidszorg (Wvggz) bij wachttijden?

De Wvggz. Sinds 1 januari 2020 is die de oude BOPZ aan het vervangen. Deze wet heeft specifieke regels over wachttijden voor verplichte zorg. Dat is zorg die je krijgt opgelegd als je een gevaar bent voor jezelf of anderen vanwege een psychische stoornis. De regeling omvat:

• Crisismaatregel: Acute noodsituatie? Binnen 24 uur moet er een beoordeling zijn. Wachttijd? Nihil.
• Zorgmachtiging: Voor niet-acute verplichte zorg moet de rechter binnen 3 weken na de aanvraag knopen doorhakken. De start van de zorg mag daarna niet langer duren dan 4 weken.
• Bemiddeling: Heeft een ggz-instelling geen plek voor iemand met een zorgmachtiging? Dan moet de verzekeraar binnen 5 werkdagen een alternatief vinden.

Deze regels zijn hard. Keihard. Als een instelling de wachttijd voor verplichte zorg niet haalt? Dan wordt de patiënt overgeplaatst. Naar een andere locatie, een andere regio. Het is een zwaarwegend recht. Niemand mag in een onveilige situatie blijven hangen.

Wat zijn de rechten van de patiënt bij te lange wachttijden?

Overschrijdt de wachttijd de Treeknormen? Dan heb je als patiënt een aantal rechten. Die liggen vast in de Zorgverzekeringswet en de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz). De belangrijkste:

• Bemiddeling door de zorgverzekeraar: De verzekeraar moet binnen 5 werkdagen een andere aanbieder zoeken die wél binnen de norm kan behandelen. Dat heet bemiddeling bij wachttijden.
• Recht op een second opinion: Je kunt een andere ggz-aanbieder vragen of die wachttijd eigenlijk wel nodig is.
• Klacht indienen: Bij de geschillencommissie ggz of de NZa kun je een klacht neerleggen over structurele overschrijdingen.
• Vergoeding van zorg bij een andere aanbieder: Doet de verzekeraar niets aan bemiddeling? Dan heb je recht op vergoeding van zorg bij een niet-gecontracteerde aanbieder. Mits die zorg redelijkerwijs noodzakelijk is, natuurlijk.

Uit een rapport van de NZa uit 2023 blijkt dat 1 op de 5 ggz-patiënten langer dan 14 weken wacht op behandeling, wat neerkomt op gemiddeld 20 weken. Dit is een schending van de norm, maar de handhaving is complex.

Hoe wordt de wachttijd gemeten en gepubliceerd?

Ggz-aanbieders moeten hun wachttijden laten zien. Transparant. Dat staat in de Regeling transparantie wachttijden ggz van de NZa. De regels zijn:

• Publicatie op de website: Elke maand moet een instelling de gemiddelde wachttijd publiceren voor intake en behandeling. Uitgesplitst per doelgroep — volwassenen, jeugd, ouderen — en type zorg (basis-ggz, S-GGZ, klinisch).
• Definitie van wachttijd: Gemeten vanaf het moment van aanmelding (eerste contact) tot de start van de intake. En van intake tot start behandeling. Crisis apart.
• Toezicht door de NZa: De NZa controleert of die cijfers kloppen. Structurele overschrijdingen? Dan kan de NZa een aanwijzing geven of een boete opleggen tot 10% van de omzet.

Het idee is dat patiënten zo kunnen kiezen voor een instelling met kortere wachttijden. Maar eerlijk? In de praktijk houden veel instellingen hun cijfers niet up-to-date. Of ze presenteren alles te algemeen.

Wat zijn de uitzonderingen op de wachttijdregeling?

Niet alle ggz valt onder dezelfde regels. Er zijn uitzonderingen:

• Acute psychiatrie: Crisissituaties — suïcidaliteit, psychose — kennen geen wachttijd. Hulp moet er direct zijn.
• Forensische ggz: Mensen in een justitieel kader (tbs bijvoorbeeld) vallen onder aparte regels van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Langere wachttijden zijn daar helaas normaal.
• Kinder- en jeugdggz: Voor jongeren onder de 18 gelden dezelfde Treeknormen, maar capaciteitsproblemen maken het extra lastig. De Jeugdwet zegt dat gemeenten moeten monitoren, maar handhaving? Zwak.
• Gespecialiseerde ggz (eetstoornissen, persoonlijkheidsstoornissen): Zeer gespecialiseerde zorg kan langer duren dan 14 weken. Maar dan moet de instelling dat motiveren én een hebben om de wachttijd te verkorten.

Deze uitzonderingen zorgen voor discussie. Patiënten met complexe problematiek wachten hierdoor langer. En dat voelt niet eerlijk.

Veelgestelde vragen over de wachttijdregeling in de ggz

Data: Wachttijden in de ggz (2024)

Bron: NZa-monitor wachttijden ggz, 2024 (voorlopige cijfers).

Checklist: Wat te doen bij te lange wachttijden in de ggz

• Stap 1: Noteer de datum van aanmelding en vraag een schriftelijke bevestiging van de wachttijd.
• Stap 2: Controleer of de wachttijd de Treeknorm overschrijdt (intake >4 weken of totale keten >14 weken).
• Stap 3: Neem contact op met uw zorgverzekeraar en vraag om bemiddeling. Doe dit schriftelijk (e-mail) voor een bewijs.
• Stap 4: Vraag de verzekeraar om een alternatieve aanbieder binnen 5 werkdagen.
• Stap 5: Als de verzekeraar niet reageert, dien dan een klacht in bij de NZa via hun online formulier.
• Stap 6: Overweeg een second opinion bij een andere ggz-instelling.
• Stap 7: Als de wachttijd leidt tot gezondheidsschade, raadpleeg dan een juridisch adviseur of de geschillencommissie.