Dubbel glas controleren op slijtage

Begin met een zaklamp of een felle LED-lamp loodrecht op het raamoppervlak te houden, terwijl je vanuit een hoek van 30 graden naar de ruit kijkt. Als je strepen, vegen of een regenboogachtige waas ziet, is de gasvulling tussen de panelen verminderd of verdwenen. Dit wijst op een defecte randafdichting, niet op vuil aan de buitenzijde. Direct actie ondernemen is noodzakelijk, want een lekkende spouw kost jaarlijks tot 15% extra warmteverlies per vierkante meter beglazing.

Een tweede signaal is condensvorming aan de binnenzijde van de buitenste ruit, vooral in de ochtenduren. Dit ontstaat wanneer het droge edelgas (argon of krypton) is ontsnapt en vochtige lucht de ruimte tussen de panelen vult. Meet het temperatuurverschil met een infraroodthermometer: bij gezond isolatievermogen verschilt de binnentemperatuur van de ruit minimaal 4 graden Celsius van de kamertemperatuur. Bij een verschil van minder dan 2 graden is vervanging van de ruit of de gehele vulling noodzakelijk.

Let op fysieke deformatie van het raamkozijn. Als je merkt dat houten of kunststof kozijnen bol gaan staan, krimpen of barsten vertonen rondom de ruit, dan verandert de druk in de spouw. Door een lek kan het paneel naar binnen of buiten buigen, wat je kunt testen door een liniaal over het midden van de ruit te leggen en te kijken of er een kier zichtbaar is tussen liniaal en glasoppervlak. Een doorbuiging van meer dan 3 millimeter op een paneel van 120 centimeter breed duidt op structureel falen.

Controleer ten slotte de afdichtingsprofielen op hun elasticiteit. Druk een hard voorwerp, zoals een platte schroevendraaier, in de kitrand langs de sponning. Als het profiel hard wordt, brokkelt of niet meer terugveert binnen 10 seconden, is de barrière tegen vocht en temperatuurwisselingen niet langer intact. Vervang in dat geval niet alleen het profiel, maar laat ook de luchtdichtheid van de spouw meten met een rooktest om te bepalen of het isolerende vermogen daadwerkelijk is verminderd.

Herkennen van de eerste tekenen van falende rubberen afdichtingen rondom het glas

Begin met een gerichte inspectie bij fel licht, bij voorkeur met een zaklamp onder een scherpe hoek van 30 graden. Let daarbij specifiek op haarscheurtjes die loodrecht op de lengterichting van de rubbers staan; deze microscheuren zijn het allereerste symptoom van veroudering en ontstaan vaak rond de hoeken van het raamwerk. Als je deze ziet, wrijf dan met een droge vinger over het oppervlak: voelt het ruw of plakkerig aan, dan is het polymeer chemisch aan het degraderen en verliest het zijn elasticiteit.

Een tweede signaal is een subtiele vervorming van de afdichtlip, die normaal gesproken strak tegen het transparante paneel moet liggen. Een opening van meer dan 1 millimeter op het middenpunt van de onderste rand duidt op blijvende zetting; dit is vaak het gevolg van jarenlange druk en temperatuurwisselingen. Controleer dit door een gewoon A4-papiertje tussen rubbers en raam te schuiven: glijdt het papier zonder weerstand langs de volledige breedte, dan is de contactdruk plaatselijk al opgegeven.

Let op witte, poederachtige uitslag of een grijzige waas op het rubberoppervlak. Dit is geen vuil, maar uitgetreden weekmakers die aan de oppervlakte kristalliseren; dit proces versnelt zodra de rubbers aan direct zonlicht of ozon worden blootgesteld. Deze uitslag is een directe voorbode van brosheid, en zodra je dit ziet, heb je doorgaans nog één tot twee seizoenen voordat er scheuren ontstaan die vocht doorlaten.

Neem een schuine foto met je telefoon vanaf de binnenzijde terwijl je het licht buiten laat schijnen; dit maakt eventuele doorschijnende plekken in de rubbers zichtbaar. Doorschijnendheid in een anderszins zwarte of donkergrijze strook betekent dat het materiaal dunner is geworden op die specifieke plek. Deze plekken vormen zich vaak op de onderste hoeken waar water zich ophoopt, en ze markeren het punt waar de afdichting binnen afzienbare tijd zal falen.

Voer een akoestische test uit: tik met je knokkel of het uiteinde van een sleutel op het raamkozijn naast de rubbers. Een heldere, hoge klank geeft een goede hechting aan; een dof, hol geluid duidt op een losgekomen hechtingslaag tussen rubber en raamwerk. Dit losslaten is niet visueel waarneembaar in een vroeg stadium, maar het leidt wel tot microspleten waarin zich na verloop van tijd vuil en vocht ophopen.

Controleer of er condensvorming optreedt aan de binnenzijde van het paneel, specifiek langs de randen in plaats van in het midden. Vocht dat zich als een dunne film langs de omtrek verzamelt, wijst op capillaire werking via de afdichtingszone; dit is een biochemisch signaal dat de poreuze structuur van het rubber al water transporteert. Neem dit waar in de vroege ochtend, want later op de dag verdampt het en blijft het onopgemerkt.

Meet de hardheid van de rubbers met een duimtest: druk met je duim krachtig in op een punt achter het trefpunt van de zonneschijn. Veert het materiaal direct terug en laat het geen blijvende indruk achter (meer dan 2 millimeter), dan is de Shore-hardheid nog acceptabel. Blijft er een deukje zichtbaar gedurende langer dan 30 seconden, dan is het polymeer oververzadigd met vocht en verliest het zijn drukbestendigheid; dit zie je vaak bij rubbers die ouder zijn dan zeven jaar.

Let tot slot op onregelmatige sporen van dieselroet of fijnstof die zich aftekenen in de hoeken van het paneel waar de rubbers aansluiten. Deze donkere veegpatronen ontstaan doordat lucht door microcanalen wordt gezogen wanneer het raamgeheel beweegt. Als je deze patronen waarneemt, heb je te maken met een systeemfout die niet vanzelf herstelt; plan dan binnen nu en zes weken een vervanging van het volledige afdichtingsprofiel, want chirurgisch repareren van één zone leidt onvermijdelijk tot lekkage op een ander punt.

Veelgestelde vragen:

Hoe kan ik zelf thuis controleren of de dubbel glas in mijn ramen aan vervanging toe is, zonder dat ik meteen een glaszetter laat komen?

Een eerste teken van slijtage is condensvorming tussen de twee glasplaten. Dit ontstaat doordat de rubberen afdichting rondom het glas na verloop van tijd poreus wordt. Die afdichting bevat namelijk een droogmiddel dat het vocht uit de lucht tussen de ruiten haalt. Als die werking uitvalt, zie je vaak eerst een waas die ’s ochtends bij kou opkomt en later kan druppels vormen. Je kunt dit zelf goed zien door met een zaklamp onder een scherpe hoek langs het glas te schijnen. Je ziet dan soms ook strepen of vlekken die niet aan de buiten- of binnenkant zitten. Een andere test is om een aansteker vlak voor het glas te houden en naar de weerspiegeling van de vlam te kijken. Bij normaal dubbel glas zie je vier duidelijke spiegelingen (twee van de voorruit en twee van de achterruit). Zie je er minder, bijvoorbeeld drie of twee vage beelden, dan is er vaak een ruit aan het lekken. Ook een vingerklopping kan helpen: een goed functionerend dubbel glas geeft een dof, laag geluid, terwijl een ruit waarvan het vacuüm verloren is juist helderder en hoger klinkt. Let tot slot op de kitrand rondom het glas: is die brokkelig, losgekomen of zichtbaar ingezakt, dan is de kans groot dat er al vocht is binnengedrongen. Combineer deze zichtcontrole met een gevoelscheck door je hand tegen het glas te leggen op een koude dag; voelt het midden van de ruit duidelijk kouder aan dan de randen bij het kozijn, dan is de isolatiewaarde flink afgenomen, ook al zie je nog geen condens.

Mijn ramen zijn pas tien jaar oud, maar ik zie al kleine barstjes in de hoeken van het glas. Is dat gewoon slijtage of kan er iets anders aan de hand zijn? En kan ik die barstjes zelf repareren?

Barstjes in de hoeken van dubbel glas bij ramen van tien jaar oud zijn meestal geen normale slijtage. Eerder wijzen ze op een thermische breuk: een barst die ontstaat door temperatuurverschillen tussen het midden en de rand van de ruit. Dat gebeurt vaak als er een zonwerende folie op het glas zit die te donker is, of als er een dik gordijn vlak tegen het kozijn hangt waardoor het midden van het glas sterk opwarmt terwijl de rand koel blijft. Ook verkeerd geplaatste glaslatten die te strak tegen het glas aan zitten kunnen door uitzetting van het glas op die plek spanning geven. Een kleine barst aan de buitenrand kan zich langzaam uitbreiden, vooral bij wisselend weer. Wat je zelf kunt doen is heel beperkt: je kunt de barst tijdelijk stabiliseren met een dunne doorzichtige glaslijm die speciaal voor ruiten is bedoeld. Smeer die voorzichtig over de barst en laat het goed drogen. Dit voorkomt dat vuil of vocht tussen de glasplaten komt, maar het herstelt de isolatiewaarde niet. Als de barst dieper dan de buitenste glaslaag is en de binnenruimte heeft bereikt, dan zie je na verloop van tijd condens of vegen tussen de ruiten. In dat geval is er geen andere optie dan de ruit te laten vervangen. Het zelf repareren van een volledige ruit is niet realistisch: een glaszetter moet het glas op maat snijden, de afdichting opnieuw aanbrengen en de juiste gasvulling (meestal argon) toevoegen. Schat zelf ook in of de barst misschien het gevolg is van een harde klap, bijvoorbeeld een vogel of een vallende tak. Dan zit er vaak een sterretje (een kleine inslagplek) in het midden van de barst. Een dergelijke plek kun je niet lijmen; dat vereist meestal een speciale harsinjectie door een specialist om verdere scheurvorming te stoppen. Neem daarom eerst een goede foto van de barst met een muismat of papiertje erachter zodat je goed ziet of het diep zit, en bel bij twijfel een glasbedrijf voor een inspectie ter plaatse.