Hoe wordt een burgemeester bepaald
Dus, hoe worden burgemeesters in Nederland eigenlijk aangesteld? Het hele proces is nogal precies, en het verschilt flink van hoe we de gemeenteraad kiezen. Anders dan je misschien zou denken, stemmen we er niet direct over. Nee, de burgemeester wordt benoemd door de Kroon - dat is de koning samen met de ministers. Dit staat allemaal in de Gemeentewet uitgelegd, en het gebeurt in een paar vaste stappen.
Wie bepaalt wie de burgemeester wordt?
Eerlijk? Het antwoord is niet zo simpel. Uiteindelijk is het de Kroon die de formele benoeming doet, via een Koninklijk Besluit. Maar de gemeenteraad doet het voorwerk. Zij bepalen wie het wordt. De raad stelt een profielschets op, bekijkt kandidaten en stuurt dan een aanbeveling naar de minister van Binnenlandse Zaken. Die minister kan het advies overnemen... of het in rare gevallen naast zich neerleggen.
Stappenplan: Hoe wordt een burgemeester gekozen?
- Vacature ontstaat: De boel begint als een burgemeester weggaat, overlijdt, of tijdelijk wordt geschorst. Dan is er dus een plek vrij.
- Vertrouwenscommissie: De raad stelt een vertrouwenscommissie samen, met een paar raadsleden. Die gaan de werving en selectie doen.
- Profielschets: Deze commissie maakt een profielschets - een document over wat voor soort burgemeester ze zoeken. Kwaliteiten, ervaring, karakter... De hele raad moet het goedkeuren.
- Werving en sollicitatie: De functie wordt openbaar. Mensen kunnen solliciteren. De commissie praat met de beste kandidaten.
- Aanbeveling: De commissie doet een voorstel aan de raad, met uitleg waarom. De raad stemt erover en stuurt een aanbeveling naar de minister.
- Voordracht: De minister draagt de kandidaat voor aan de koning.
- Benoeming: De koning tekent het Koninklijk Besluit. De nieuwe burgemeester wordt geïnstalleerd door de commissaris van de Koning.
Kan de minister een burgemeester weigeren?
Zeker, dat kan. De minister mag het advies van de raad na zich neerleggen. Maar dat is zeldzaam, hoor. Het gebeurt alleen als iemand niet voldoet aan de wettelijke eisen - geen Nederlander zijn bijvoorbeeld. Of als er echt heel zware bezwaren zijn. Dan moet de raad een nieuwe kandidaat zoeken.
Wordt een burgemeester voor het leven benoemd?
Nee, niet voor altijd. Het is een termijn van zes jaar. Daarna kan de burgemeester herbenoemd worden, maar dat is geen automatisme. De raad en de commissaris van de Koning kijken of het nog goed gaat. En tussentijds ontslag is ook mogelijk, als iemand niet functioneert of de raad het vertrouwen kwijtraakt.
Wat is het verschil tussen een burgemeester en een commissaris van de Koning?
Dit hoor ik vaak. De burgemeester staat aan het hoofd van het college van B&W in een gemeente. De commissaris van de Koning? Die zit in de provincie - hij is voorzitter van Provinciale Staten en het college van Gedeputeerde Staten. En hij helpt ook bij het aanstellen van burgemeesters, begeleidt de procedure en installeert ze.
Hoeveel invloed hebben inwoners op de keuze van de burgemeester?
Directe invloed? Nee, geen referendum of verkiezing. Maar dat betekent niet dat ze niks kunnen doen. Mensen kunnen hun mening geven tijdens inspraakavonden, via enquêtes, of door raadsleden aan te spreken. De raad wordt gekozen door de inwoners - dus zij vertegenwoordigen de stem van het volk. De raad hoort de wensen van inwoners mee te nemen in de profielschets en de keuze.
Wie komt in aanmerking voor het burgemeestersambt?
| Vereiste | Toelichting |
|---|---|
| Nederlandse nationaliteit | Je moet Nederlander zijn. Geen discussie. |
| Woonplaats | Bij benoeming woon je in de gemeente, of je verhuist erheen. |
| Leeftijd | Geen officiële leeftijdseis, maar je moet handelingsbekwaam zijn. |
| Onafhankelijkheid | Geen functies die botsen met het ambt. Geen Tweede Kamerlidmaatschap bijvoorbeeld. |
| Integriteit | Onbesproken gedrag. Een Verklaring Omtrent het Gedrag is verplicht. |
| Ervaring en competenties | Hangt af van de profielschets. Vaak bestuurlijke ervaring, leiderschap, kennis van het openbaar bestuur. |
Mythen en feiten over de burgemeestersbenoeming
Mythe: "De burgemeester wordtekozen door de inwoners."
Feit: Nee. De Kroon benoemt, op advies van de raad.
Mythe: "De burgemeester is de baas van de gemeente."
Feit: De burgemeester zit het college voor en heeft eigen taken - openbare orde, rampenbestrijding. Maar de raad is het hoogste orgaan.
Mythe: "Een burgemeester kan altijd worden herbenoemd."
Feit: Nee, dat gebeurt niet automatisch. De raad en commissaris van de Koning beoordelen het.
Veelgestelde vragen over de burgemeestersbenoeming
Hoe lang duurt de procedure van vacature tot benoeming?
Meestal zes tot negen maanden. Het hangt ervan af hoe specifiek de profielschets is en hoeveel kandidaten er zijn.
Kan een burgemeester tussentijds worden ontslagen?
Ja. De Kroon kan dat doen, op voorstel van de raad of de minister. Redenen: disfunctioneren, vertrouwensbreuk, of strafbare feiten.
Mag een burgemeester lid zijn van een politieke partij?
Ja, dat mag. Maar hij of zij moet onpartijdig zijn als burgemeester. Voorzitter van de raad zijn betekent neutraal blijven. In de praktijk hebben veel burgemeesters een partij-achtergrond.
Wat gebeurt er als de gemeenteraad geen geschikte kandidaat vindt?
De procedure wordt verlengd. De commissie kan opnieuw werven, of een interim-burgemeester aanstellen. De minister kan ook een waarnemer benoemen.
Is de burgemeester aansprakelijk voor fouten van de gemeente?
Voor eigen handelen wel, maar niet voor fouten van ambtenaren. Politiek kan de raad hem of haar wel ter verantwoording roepen.
Checklist: Wat moet een gemeenteraad doen bij een burgemeestersvacature?
- Stel een vertrouwenscommissie in uit de raad.
- Stel een profielschets op en laat de raad die goedkeuren.
- Zorg voor een openbare wervingsprocedure.
- Praat met kandidaten en weeg ze goed.
- Doe een gemotiveerde aanbeveling aan de minister.
- Bereid de installatie voor, samen met de commissaris van de Koning.
- iceer helder met inwoners over hoe het loopt.
Korte samenvatting
- Benoeming door de Kroon: De burgemeester wordt niet gekozen, maar benoemd bij Koninklijk Besluit op aanbeveling van de gemeenteraad.
- Rol van de gemeenteraad: De raad stelt een profielschets op, selecteert kandidaten en doet een gemotiveerde aanbeveling aan de minister.
- Zesjarige termijn: Een burgemeester wordt benoemd voor zes jaar, met mogelijkheid tot herbenoeming.
- Geen directe inspraak: Inwoners hebben geen directe stem, maar kunnen via de raad invloed uitoefenen.
